Publieke ruimte is overal om ons heen: straten, pleinen, parken, buurthuizen. Voor inwoners is het dé plek om elkaar te ontmoeten, te ontspannen of zich te laten zien. Maar wie mag er eigenlijk zijn in die ruimte? En wie wordt soms geweerd? Onderzoekster Marjan Moris legt uit hoe publieke ruimte veel meer is dan stenen en groen, en waarom het belangrijk is dat iedereen zich welkom voelt.
Waarom is publieke ruimte zo belangrijk?
Het is fundamenteel voor samenleven. In publieke ruimte komen mensen elkaar tegen, tonen ze wie ze zijn, experimenteren ze met identiteit en leren ze omgaan met verschil. Dat maakt het ook een belangrijke plek om te leren samenleven. Samen zijn is niet altijd comfortabel, soms schuurt het, maar dat is normaal en nodig.
Wat gaat er mis?
Publieke ruimte staat onder druk, niet alleen fysiek door verdichting, maar ook sociaal. Soms proberen groepen andere mensen te verdringen of wordt ruimte onaantrekkelijk gemaakt om te blijven hangen. Denk aan een park waar mensen zonder thuis verblijven of een plein waar jongeren voetballen en bewoners klagen over overlast. Vaak verdwijnen juist de groepen die de minste middelen of inspraak hebben.
Samen-zijn is niet altijd comfortabel, soms schuurt het, maar dat is normaal en nodig.
Is publieke ruimte neutraal?
Absoluut niet. Er zijn altijd regels, zichtbaar of onzichtbaar, over wat normaal gedrag is. Wie bepaalt die regels? Vaak de dominante groep of wie de meeste middelen heeft. Daardoor voelt publieke ruimte soms onveilig of ontoegankelijk voor wie anders is. Dat kan subtiel zijn, maar het beïnvloedt wie zich thuis voelt.
Wat kunnen inwoners merken of doen?
Sociaal-culturele organisaties zoals Avansa kunnen inwoners helpen letterlijk en figuurlijk plaats te nemen. Door samen te koken, een straat tijdelijk in te richten, kunst te maken of gewoon in gesprek te gaan, ontdekken mensen wat mogelijk is. Ze voelen zich eigenaar van hun buurt en kunnen meebeslissen over het gebruik van publieke ruimte.
Waarom is conflict niet altijd slecht?
Botsende meningen zijn normaal in een samenleving. Conflict kan juist de kans bieden om samen te leren leven. Het alternatief is een dichtgetimmerde ruimte waarin alleen bepaalde mensen welkom zijn, en dat sluit velen uit. Het gaat erom frictie bespreekbaar te maken, niet om altijd rust te behouden.
Wees niet bang om buiten te gaan. Door dingen te doen in de publieke ruimte, wordt die ruimte vanzelf weer publiek
Lees het volledige gesprek met Marjan in ons SPAT magazine!

